Loãng xương là gì? Hiểu đúng về bệnh âm thầm không chỉ do thiếu canxi

Loãng xương là gì? Hiểu đúng về bệnh âm thầm không chỉ do thiếu canxi

Loãng xương thường được nhắc đến cùng canxi, tuổi già hoặc phụ nữ sau mãn kinh. Tuy nhiên, nếu chỉ hiểu loãng xương là “thiếu canxi” thì chưa đủ. Sức khỏe xương chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như mật độ xương, cấu trúc xương, tuổi tác, hormone, vitamin D, protein, mức độ vận động, thuốc đang sử dụng và cả nguy cơ té ngã trong sinh hoạt hằng ngày.

Điều đáng chú ý là loãng xương có thể diễn tiến âm thầm. Nhiều người không biết mình có vấn đề về xương cho đến khi bị gãy xương sau một va chạm nhẹ hoặc một lần té ngã tưởng chừng không nghiêm trọng. Theo NIAMS, loãng xương là bệnh của xương, xảy ra khi mật độ khoáng xương và khối lượng xương giảm, hoặc khi cấu trúc và sức mạnh của xương thay đổi, từ đó làm tăng nguy cơ gãy xương.

Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu đúng loãng xương là gì, vì sao bệnh thường âm thầm, dấu hiệu nào cần chú ý và nên chăm sóc sức khỏe xương từ sớm như thế nào.

Loãng xương là gì?

Loãng xương là tình trạng xương trở nên yếu hơn, kém đặc hơn và dễ gãy hơn so với bình thường. Xương không phải là một cấu trúc “cố định” suốt đời. Mô xương luôn có quá trình tái tạo, trong đó xương cũ được thay thế bằng xương mới. Khi tốc độ mất xương vượt quá khả năng tạo xương mới, mật độ và chất lượng xương có thể suy giảm theo thời gian.

Ở người bị loãng xương, xương có thể trở nên mỏng, xốp và kém chắc khỏe hơn. Mayo Clinic mô tả loãng xương là tình trạng khiến xương trở nên yếu và giòn, đến mức té ngã hoặc thậm chí các tác động nhẹ như cúi người, ho cũng có thể gây gãy xương ở một số trường hợp.

Nói cách khác, loãng xương không chỉ liên quan đến lượng khoáng chất trong xương, mà còn liên quan đến chất lượng cấu trúc xương và khả năng chịu lực của xương.

Vì sao loãng xương thường được gọi là “bệnh âm thầm”?

Loãng xương thường được gọi là “bệnh âm thầm” vì trong giai đoạn đầu, nhiều người không có triệu chứng rõ ràng. Một người vẫn có thể đi lại, làm việc, sinh hoạt bình thường, không đau hoặc chỉ đau mỏi nhẹ, trong khi mật độ xương đã giảm dần theo thời gian.

NIAMS cho biết nhiều người không biết mình bị loãng xương cho đến khi xảy ra gãy xương. Các vị trí gãy thường gặp có thể gồm hông, đốt sống cột sống và cổ tay.

Đây là lý do không nên đợi đến khi đau nhiều hoặc đã gãy xương mới quan tâm đến sức khỏe xương. Với người có yếu tố nguy cơ, việc hiểu đúng nguy cơ cá nhân, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm tra khi cần thiết quan trọng hơn là chỉ tự bổ sung canxi theo cảm tính.

Loãng xương không chỉ do thiếu canxi

Canxi rất quan trọng với xương, nhưng loãng xương là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp. NIH Office of Dietary Supplements cho biết canxi là khoáng chất có nhiều nhất trong cơ thể và có trong thực phẩm, một số thuốc cũng như thực phẩm bổ sung.
Tuy nhiên, chỉ tập trung vào canxi mà bỏ qua vitamin D, protein, vận động, hormone, bệnh lý nền hoặc thuốc đang dùng có thể khiến việc chăm sóc xương trở nên chưa đầy đủ.

1. Tuổi tác và thay đổi hormone

Khi tuổi tăng, quá trình mất xương có thể diễn ra nhanh hơn, trong khi khả năng tạo xương mới có xu hướng giảm. Ở phụ nữ, giai đoạn quanh mãn kinh và sau mãn kinh là thời điểm cần chú ý vì sự thay đổi hormone có thể liên quan đến nguy cơ loãng xương. Nam giới cũng có nguy cơ, đặc biệt ở tuổi cao hoặc khi có các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Vì vậy, loãng xương không chỉ là vấn đề của phụ nữ. Cả nam và nữ, nhất là người lớn tuổi hoặc người có tiền sử gãy xương, thể trạng gầy, ít vận động hay dùng thuốc dài ngày, đều nên quan tâm đến sức khỏe xương.

2. Thiếu vitamin D, protein và dinh dưỡng chưa cân đối

Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi từ thực phẩm qua đường ruột. International Osteoporosis Foundation nêu rằng vitamin D có lợi cho sức khỏe xương trong suốt cuộc đời, trong đó có vai trò hỗ trợ hấp thu canxi từ thực phẩm.

Bên cạnh canxi và vitamin D, protein cũng là yếu tố đáng chú ý. Chế độ ăn thiếu cân đối, thiếu protein, thiếu canxi hoặc thiếu vitamin D kéo dài có thể ảnh hưởng đến nền tảng sức khỏe xương. Điều này không có nghĩa là chỉ cần uống một loại dưỡng chất là có thể giải quyết mọi vấn đề về xương; chăm sóc xương cần nhìn vào toàn bộ khẩu phần, thói quen vận động và tình trạng sức khỏe cá nhân.

3. Ít vận động, hút thuốc, rượu bia và nguy cơ té ngã

Xương và cơ cần vận động để duy trì sức mạnh. International Osteoporosis Foundation khuyến nghị các hình thức vận động như bài tập chịu lực, tăng sức mạnh cơ và bài tập thăng bằng trong chăm sóc sức khỏe xương, tùy theo thể trạng từng người.

Ngược lại, ít vận động kéo dài có thể khiến cơ yếu hơn, khả năng thăng bằng kém hơn và làm tăng nguy cơ té ngã. Hút thuốc và uống rượu nhiều cũng là các yếu tố lối sống được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ loãng xương và gãy xương.

Người đã được chẩn đoán loãng xương, từng gãy xương hoặc thường đau khớp nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước khi tập các bài có tác động mạnh, xoay vặn nhiều hoặc dễ gây té ngã.

4. Một số thuốc và bệnh lý nền

Không phải mọi trường hợp loãng xương đều bắt nguồn từ dinh dưỡng. Một số thuốc dùng dài ngày và một số bệnh lý nền có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương. NIAMS ghi nhận các yếu tố như bệnh lý nội tiết, bệnh tiêu hóa, viêm khớp dạng thấp, rối loạn ăn uống, cùng một số thuốc điều trị dài ngày có thể liên quan đến nguy cơ loãng xương.

Nếu đang dùng thuốc dài ngày hoặc có bệnh nền, người đọc không nên tự ý ngừng thuốc hay tự bổ sung liều cao. Cách an toàn là trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ cá nhân.

Dấu hiệu loãng xương thường gặp

Ở giai đoạn sớm, loãng xương thường không có dấu hiệu rõ ràng. Một số biểu hiện cần chú ý có thể gồm:
- Đau lưng mới xuất hiện, đau nặng hoặc đau sau té ngã, va chạm.
- Giảm chiều cao theo thời gian.
- Tư thế gù, khom lưng hoặc biến dạng cột sống.
- Gãy xương sau một chấn thương nhẹ.

NIAMS cho biết gãy đốt sống do loãng xương có thể liên quan đến đau lưng nặng, giảm chiều cao hoặc biến dạng cột sống như tư thế gù. Xương bị ảnh hưởng bởi loãng xương có thể trở nên giòn và dễ gãy hơn sau té ngã nhẹ hoặc tác động thông thường.

Tuy nhiên, đau lưng không đồng nghĩa chắc chắn là loãng xương. Đau lưng có thể liên quan đến cơ, dây chằng, đĩa đệm, thoái hóa cột sống hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nếu đau kéo dài, đau nặng, giảm chiều cao hoặc từng gãy xương sau va chạm nhẹ, người đọc nên đi khám để được đánh giá phù hợp.

Ai dễ bị loãng xương?

Một số nhóm cần chú ý hơn đến sức khỏe xương gồm:
- Phụ nữ sau mãn kinh.
- Người cao tuổi, đặc biệt khi có thêm yếu tố nguy cơ.
- Người từng gãy xương sau chấn thương nhẹ.
- Người có cha, mẹ từng bị loãng xương hoặc gãy xương hông.
- Người thể trạng gầy hoặc khung xương nhỏ.
- Người ít vận động hoặc bất động kéo dài.
- Người hút thuốc, uống rượu bia nhiều.
- Người ăn uống thiếu cân đối, thiếu canxi, vitamin D hoặc protein kéo dài.
- Người đang dùng một số thuốc dài ngày có thể ảnh hưởng đến xương.
- Người có bệnh lý nội tiết, tiêu hóa, viêm khớp dạng thấp hoặc rối loạn hấp thu.

Các yếu tố như tuổi, giới, thể trạng, tiền sử gia đình, hormone, dinh dưỡng, thuốc, bệnh lý nền và lối sống đều có thể liên quan đến nguy cơ loãng xương.

Làm gì để chăm sóc sức khỏe xương từ sớm?

Chăm sóc xương nên bắt đầu từ những thói quen hằng ngày, không đợi đến khi được chẩn đoán loãng xương. Một hướng chăm sóc an toàn có thể gồm dinh dưỡng cân bằng, vận động phù hợp, giảm nguy cơ té ngã và kiểm tra sức khỏe khi có yếu tố nguy cơ.

Ăn uống cân bằng

Nên ưu tiên thực phẩm giàu canxi, protein và các vi chất cần thiết cho sức khỏe xương. Một số nhóm thực phẩm thường được quan tâm gồm sữa, sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau xanh đậm, trứng, thịt nạc, đậu và các loại hạt. International Osteoporosis Foundation nhấn mạnh canxi, vitamin D và protein là các dưỡng chất quan trọng đối với sức khỏe xương.

Quan tâm vitamin D

Vitamin D có thể đến từ ánh nắng, thực phẩm và sản phẩm bổ sung khi cần. Tuy nhiên, nhu cầu vitamin D phụ thuộc vào tuổi, mức tiếp xúc ánh nắng, màu da, bệnh lý nền và tình trạng thiếu hụt nếu có. Không nên tự dùng vitamin D liều cao kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Vận động phù hợp

Đi bộ, leo cầu thang vừa sức, tập kháng lực nhẹ, bài tập thăng bằng và giãn cơ có thể hỗ trợ sức khỏe cơ xương nếu được thực hiện đúng cách. Người đã loãng xương, từng gãy xương, thường té ngã hoặc đau khớp nhiều nên hỏi chuyên gia trước khi tập bài có tác động mạnh.

Giảm nguy cơ té ngã

Dọn lối đi trong nhà, dùng dép chống trượt, bảo đảm ánh sáng, lắp tay vịn trong nhà tắm nếu cần, kiểm tra thị lực và dùng dụng cụ hỗ trợ khi được khuyến nghị là những bước đơn giản giúp giảm nguy cơ té ngã, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Không tự điều trị

Nếu đã được chẩn đoán loãng xương, dinh dưỡng và vận động là nền tảng hỗ trợ, nhưng có trường hợp cần thuốc điều trị theo chỉ định. Theo Mayo Clinic cho biết tùy nguy cơ gãy xương và tình trạng cá nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều trị bên cạnh dinh dưỡng và vận động.

Khi nào nên tham khảo chuyên gia y tế?

Người đọc nên đi khám hoặc hỏi chuyên gia y tế nếu có một trong các tình huống sau:
- Đau lưng nặng, đau sau té ngã hoặc đau kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Giảm chiều cao rõ theo thời gian.
- Gù lưng hoặc biến dạng cột sống.
- Từng gãy xương sau va chạm nhẹ.
- Phụ nữ sau mãn kinh có nhiều yếu tố nguy cơ.
- Người cao tuổi hay té ngã, yếu cơ hoặc mất thăng bằng.
- Đang dùng thuốc dài ngày có thể ảnh hưởng đến xương.
- Muốn bổ sung canxi, vitamin D hoặc dưỡng chất liên quan đến xương nhưng có bệnh thận, sỏi thận, bệnh tim mạch hoặc đang dùng nhiều thuốc.

Bài viết này chỉ cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Kết luận

Loãng xương là tình trạng xương yếu, giảm mật độ và dễ gãy hơn. Đây là vấn đề có thể diễn tiến âm thầm, không phải lúc nào cũng có dấu hiệu rõ ở giai đoạn đầu. Quan trọng hơn, loãng xương không chỉ do thiếu canxi mà còn liên quan đến tuổi tác, hormone, vitamin D, protein, vận động, thuốc đang dùng, bệnh lý nền và nguy cơ té ngã.

Để chăm sóc sức khỏe xương, người đọc nên bắt đầu từ các bước nền tảng: ăn uống cân bằng, vận động phù hợp, duy trì lối sống lành mạnh, giảm nguy cơ té ngã và kiểm tra sức khỏe khi có yếu tố nguy cơ. Nếu đang có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đã từng gãy xương sau va chạm nhẹ, nên tham khảo chuyên gia y tế thay vì tự chẩn đoán hoặc tự điều trị.